Trẻ dậy thì sớm thường gặp những vấn đề liên quan tới tâm lý. Qua bài viết này, tôi sẽ chia sẻ những thông tin mà phụ huynh cần biết về tình trạng dậy thì sớm.
Nội dung
Dậy thì là gì
Không phải như chúng ta thường hiểu, dậy thì không phải bắt đầu từ khi con gái có kinh nguyệt lần đầu tiên, hay ở con trai là xuất tinh lần đầu. Thời điểm dậy thì đã bắt đầu từ trước đó.
Dậy thì là khi trẻ bắt đầu phát triển những đặc tính sinh dục thứ phát:
- Ở trẻ gái, thường gặp nhất là phát triển vú
- Ở trẻ trai, thường gặp nhất là tăng kích thước dương vật và tinh hoàn
Ngoài ra, còn phát triển các đặc tính khác như: phát triển hệ thống lông (lông nách, lông vùng kín…), phát triển chiều cao nhanh, nổi mụn, có mùi đặc trưng của cơ thể, vỡ giọng…
Dậy thì sớm là gì?
Dậy thì phát triển trước thời điểm bình thường gọi là sớm.
Theo từng chủng tộc sẽ có mốc thời gian hơi khác nhau, nhưng hiện nay, y học thống nhất định nghĩa dậy thì sớm là khi bé có dấu hiệu phát triển đặc tính sinh dục sớm:
* Bé gái: trước 8 tuổi
* Bé trai: trước 9 tuổi
Do vậy, nếu thấy con mình phát triển ngực sớm nên dẫn bé đi khám chứ đừng đợi tới khi con có kinh nguyệt nhé.
Ba Mẹ nên làm gì khi thấy Trẻ dậy thì sớm?
Việc nên làm nhất khi cha mẹ nghĩ trẻ dậy thì sớm là đưa bé đến khám bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc nội tiết.
Nếu Bác Sĩ xác định Bé có các dấu hiệu dậy thì, Bé sẽ được làm các xét nghiệm chuyên sâu, có thể là:
- Kiểm tra nồng độ hormone sinh dục trong máu
- Chụp X quang bàn tay trái xác định tuổi xương
- Siêu âm bụng, tuyến vú hoặc tinh hoàn
- Xét nghiệm để tìm nguyên nhân dậy thì sớm
Khi nào trẻ dậy thì sớm cần nhập viện?
Thường Bé sẽ cần nhập viện để thực hiện các xét nghiệm tìm nguyên nhân dậy thì sớm.
Xét nghiệm là nghiệm pháp động – test GnRH. Bác Sĩ sẽ giải thích cụ thể cho Ba Mẹ khi Bé cần thực hiện.
Nguyên nhân dậy thì sớm
Nguyên nhân làm cho bé dậy thì sớm được chia làm 2 nhóm: trung ương (tại não) và do ngoại biên.
Việc điều trị sẽ tùy thuộc vào nguyên nhân gây dậy thì sớm.
Dậy thì sớm trung ương
Ở trẻ bình thường, dậy thì xuất hiện khi trục Hạ đồi – Tuyến yên – Tuyến sinh dục phát triển. Khi có một lý do nào đó làm trục này phát triển sớm thì gây ra tình trạng dậy thì sớm trung ương (do não).
Một số yếu tố làm trục Hạ đồi – Tuyến yên – Tuyến sinh dục phát triển sớm là:
- U não
- Xạ trị vùng não
- Tổn thương não (nang, chấn thương, viêm màng não, khiếm khuyết đường giữa bẩm sinh, …)
Nhưng phần lớn trường hợp dậy thì sớm trung ương là không tìm được nguyên nhân dù Bác Sĩ làm tất cả cận lâm sàng có thể thực hiện.
Dậy thì sớm ngoại biên
Dậy thì sớm ngoại biên (không phải từ não) là do sự tiếp xúc với hormone sinh dục (nam và nữ) kéo dài, có thể do các nguyên nhân như:
- Thuốc thoa ngoài da có chứa hormone sinh dục
- U tế bào mầm, u tiết hCG, u hoặc nang buồng trứng, u hoặc nang tinh hoàn
- Suy giảm
- Tăng sản thượng thận bẩm sinh
- Và nhiều nguyên nhân khác nữa
Điều trị dậy thì sớm
Với những trường hợp bé dậy thì sớm có nguyên nhân rõ ràng, Bác Sĩ sẽ điều trị nguyên nhân đó.
Với trường hợp dậy thì trung ương vô căn (thường gặp nhất), hướng điều trị của Bác Sĩ sẽ là:
Mục đích điều trị
- Giúp trẻ đạt được chiều cao bình thường khi trưởng thành
- Điều chỉnh các rối loạn tâm lý do dậy thì sớm gây ra
Nếu bé dậy thì sớm mà không được điều trị, chiều cao khi bé trưởng thành sẽ thấp hơn so với bạn bè.
Quyết định điều trị
Bác Sĩ sẽ tư vấn cho Ba Mẹ. Việc điều trị sẽ phụ thuộc vào tuổi của bé, mức độ dậy thì, tốc độ tăng chiều cao, chiều cao ước đoán khi trưởng thành…
Nếu bé dưới 6 tuổi bị dậy thì sớm trung ương, việc điều trị là bắt buộc.
Thời gian điều trị
Bé sẽ được chích thuốc 1 lần mỗi tháng hoặc mỗi 3 tháng tùy loại thuốc điều trị dậy thì sớm.
Bé sẽ dùng thuốc cho tới tuổi dậy thì trung bình, khoảng 11 hoặc 12 tuổi.
Sau khi ngưng điều trị, bé sẽ phát triển dậy thì bình thường trở lại sau 6 – 12 tháng.
Theo dõi trong quá trình điều trị
Bé sẽ được theo dõi về
- Dấu hiệu dậy thì
- Tốc độ tăng chiều cao
- Tuổi xương
- Xét nghiệm máu để Bác Sĩ biết thuốc đang dùng cho bé là đủ liều hay chưa
- Khoảng 4 – 6 tháng sau khi tiêm mũi thuốc đầu tiên, bé có thể cần nhập viện vài ngày để Bác Sĩ kiểm tra việc điều trị có ức chế hoàn toàn quá trình dậy thì hay không.
Tại Việt Nam, tính tới thời điểm tôi viết bài này (tháng 04/2020), không có thuốc uống để điều trị dậy thì sớm.